*جامعه شناسي سياسي معاصر فرآيند جهاني شدن به تبع ايجاد دگرگوني در عرصه واقعيت زندگي، معرفت و دانش آدميان را نيز به چالش كشيده است تا آنجا كه رفته رفته پاره اي از علوم و حوزه هاي دانش «بلاموضوع» و يا دچار «تحول موضوع» مي شوند. جامعه شناسي سياسي كه واحد اصلي مطالعه ي آن در همه نگرش ها، محدوده ي دولت ملي بوده است در اثر گسترش فرآيندهاي «جهاني شدن»، دامنه و عرصه و موضوعات و در نتيجه نگرشهاي مسلط در آن، دستخوش تحولات عمده و اساسي شده است و در اين ميان، خود فرآيندهاي جهاني شدن به عنوان موضوع اصلي «جامعه شناسي جديد» تلقي مي شود. با اين بيان، مفاهيم و مباحثي چون دولت ملي، رابطه حكومت در جامعه، طبقه حاكم، نخبگان سياسي، احزاب و پايگاه اجتماعي رژيم هاي سياسي جاي خود را به مباحث و مفاهيمي ديگر از جمله ساختارهاي اقتدار در سطح جهاني، رابطه ميان حكومتها و فرآيندهاي جهاني شدن در عرصه اقتصاد، سياست، فرهنگ و ارتباطات، هويتهاي فراملي طبقاتي، بخشهاي اجتماعي فراملي و … مي سپارند. از منظر دانش جامعه شناسي سياسي، فرآيند جهاني شدن حاكميت ملي دولتها را محدود مي كند به نحوي كه حكومتهاي ملي ديگر نمي توانند همچون گذشته از خودمختاري لازم برخوردار باشند. افزون براين، توانايي، خودمختاري و حاكميت خود را از دست خواهند داد و دولتهاي ملي ديگر نخواهند توانست به راحتي برخلاف مسير تحولات سياسي و فرهنگي جهان خودسرانه تصميم گيري كنند. در پرتو گسترش فرآيند جهاني شدن، مناسبات قدرت و سياست را عميقاً دگرگون خواهد كرد. از اين رو، مطالعه قدرت و سياست نيز با وضعي ديگرگون روبرو خواهد بود. «كيت نش» در كتاب «جامعه شناسي سياسي معاصر» با درك وبررسي اين تحول عميق و فراگير، چشم اندازي از آغاز «جامعه شناسي ديگر» را فراروي علاقمندان و پژوهشگران حوزه جامعه شناسي سياسي مي نهد و از اين حيث، امتياز ويژه اي براي خود فراهم آورده است. كتاب جامعه شناسي سياسي معاصر را محمدتقي دلفروز به فارسي برگردانده و «دكتر حسين بشيريه» با مقدمه ي خويش خواننده ايراني را براي درك و هضم بهتر مباحث آماده كرده است. اين اثر، به همت انتشارات كوير جامه طبع پوشيده است.   تاريخ انديشه هاي سياسي قرن بيستم ۲ جلد : جلد اول : انديشه هاي ماركسيستي جلد دوم: ليبراليسم و محافظه كاري * سياست در قرن بيستم، ماهيت و هويتي ويژه يافت و مختصات خاصي بر آن حكمفرما شد. |عصر پرآشوب قرن بيستم ، آميخته يي از رخدادها و وقايع يگانه يي بود كه در مجموع، هندسه و جغرافياي معيشت انساني رامتحول ساخت. وقوع جنگ هاي عالمگير، ظهور و بسط فرهنگ سرمايه داري، غلبه دوگفتمان ليبراليسم و ماركسيسم، زوال اردوهاي فكري ـ سياسي بزرگ، تكوين جامعه شبكه يي، خدشه در مفاهيم هويت، مليت ، سياست، دولت و ،... به همراه بسياري ديگر از رخدادها و وقايع ديگر، شكل و شيوه جديدي به حيات انساني بخشيد. اين وقايع، از سوي ديگر منظومه سياست (اعم از فلسفه سياسي، نظريه سياسي و انديشه سياسي) را تحت تأثيرات درازدامن خود قرار داد. بدين قرار، سياست در قرن بيستم، ماهيت و هويتي ويژه يافت و مختصات خاصي بر آن حكمفرما شد. براي تحليلگري كه سياست قرن بيستم را محل كاوش وتأمل قرار مي دهد، تفكيك سياست به سه عرصه فوق الذكر، ضروري مي نمايد. «فلسفه سياسي» اغلب به شيوه يي انتزاعي با غايات حكومت و ابزارهاي مناسب دستيابي به آنها و مآلاً با بهترين شكل حكومت ممكن سر و كار دارد... انديشه سياسي به معناي نوين كلمه نيز داراي علائق كمابيش مشابهي است و از اين رو بيشتر با فلسفه سياسي قرابت دارد تا مثلاً با نظريه يا تئوري به معناي جديد. تفاوت آنها اين است كه انديشه سياسي خصلتي عملگرايانه تر دارد و علائق انتزاعي تر فلسفه سياسي از جمله بحث از دلايل و ضرورت و مباني تكوين حكومت را كنار گذاشته است. تفاوت ميان انديشه سياسي و نظريه سياسي بسيار روشن تر است... اما نظريه پردازي سياسي در قرن بيستم به پيروي از توسعه علوم ديگر پديد آمده است. در اين گونه نظريه پردازي نيز روش هاي اثباتي علوم به كار برده مي شود. به هر تقدير، بشيريه در پژوهش پر منفعت خود، تأكيد را بر «انديشه سياسي» نهاده است و نظامهاي انديشه سياسي معاصر را به كاوش و كنكاش گرفته است. جلد نخست اين اثر، بر تعاليم و انديشه هاي سياسي ماركسيستي تمركز كرده است و در ده گفتار و يك جمع بندي به همراه مقدمه يي ممتع، جلد اول را به پايان برده است. عناوين اين جلد از اين قرار است: ماركسيسم ارتدكس ـ تجديدنظرطلبي در ماركسيسم ـ ماركسيسم انقلابي ـ لنين، لنينيسم و ماركسيسم روسي ـ ماركسيسم فلسفي و ايدآليست هاي هگل گرا ـ ماركسيسم انتقادي ـ ماركسيسم اگزيستانسياليسم ـ ماركسيسم ساخت گرا ـ ماركسيسم و دولت سرمايه داري ـ ماركسيسم و مسأله استعمار، وابستگي و عقب ماندگي ـ جمع بندي ماركسيسم قرن بيستم. جلد دوم اين اثر گرانسنگ نيز در دو بخش عمده ليبراليسم در قرن بيستم و محافظه كاري در قرن بيستم فراهم آمده است و هر بخش نيز شامل هشت گفتار است كه فيلسوفاني چون كارل پوپر، فريدريش هايك، آيزايابرلين، جان رالز، هاناآرنت، ليبراليسم و ايدئولوژي معرفت علمي، اورتگايي گاست، دوژوونل، لئواشتراوس، مايكل اكشات، هرمنوتيك و پست مدرنيسم را به بحث و كاوش مي گيرد. آثار استاد دكترحسين بشيريه، همواره آميزه يي از دقت نظر، صحت، عمق، موقع شناسي و احاطه بر حوزه هاي گوناگون است. بي گمان نشر و عرضه آثاري از اين دست، ذائقه و فاهمه فرهيختگان ايراني را آبادتر و آگاه تر خواهد ساخت و اين نكته را در اذهان زنده خواهد داشت كه قوم ايراني هنوز هم، توان عرضه آثاري را كه شايسته آن باشند كه ايرانيان به خاطر آن بر خود ببالند، دارند. حسين بشيريه ـ نشرني تحليل گفتمان دموکراسي در ايران حسين فراستخواه نظم و روند تحول گفتار دموکراسي در ايران محمد جواد غلامرضا کاشي گام نو - 1385 تعداد؛ 1500 نسخه قيمت؛ 4700 تومان جاي کتاب هايي از جنس کتاب حاضر که در واقع به کاويدن عناصر گفتماني مفاهيم سياسي در ايران معاصر مي پردازند، بسيار خالي مي نمايد. اين کتاب البته از دو حيث عمده، نمونه خوبي مي تواند به شمار آيد؛ يکي از جهت آنکه دکتر کاشي استاد علوم سياسي است و ديگر آنکه به صورت تخصصي روي مقوله «تحليل گفتمان» (Discourse Analysis) پژوهش کرده است. طي مطالعه يي که در سال 81 روي مساله حقوق بشر در ايران پس از انقلاب اسلامي انجام مي دادم، از روش تحليل گفتمان بهره گرفته و به افق گشايي هاي دل افزاي آن شادمان شدم. اين بود که کتابي چون «نظم و روند تحول گفتار دموکراسي در ايران» نظرم را به خود جلب کرد. کتاب بعد از بيان برخي مقدمات نظري معمول، وارد بحث شده و از انقلاب مشروطيت آغاز کرده است. دو فصل بعدي کتاب که به دهه بيست و سي و نهضت ملي نفت اختصاص دارد، در واقع نوشته محمد وحيدي است که کاشي را در تاليف اين کتاب ياري کرده است. فصل بعدي نيز به ايران پس از دوم خرداد مي پردازد. در فصل هاي پاياني نيز اهم يافته هاي تحقيق و تفسير آنها مشاهده مي شود. آنچه کنجکاوي خواننده را بر مي انگيزد، عبور از دهه هاي چهل تا شصت و اواسط دهه هفتاد است. اين مساله ممکن است دو دليل داشته باشد؛ يکي تشخيص مولف مبني بر فقدان مسائل خاص مربوط به موضوع مطالعه و ديگري حساسيت هاي موجود در حوزه نشر و يا احتمالاً درخواست «ارشاد» براي زدودن اين فصول، البته هر دو دليل، کاملاً فرضي و احتمالي است و ممکن است اساساً هيچ دليلي هم در پس اين مساله نهفته نباشد. نکته ديگري که در حاشيه مي خواهم بدان اشاره کنم، برگزيدن عباراتي چون «سخن» و «گفتار» به جاي ترم «گفتمان» است. اين نيز ممکن است از جهت سوء استفاده از واژه گفتمان در سال هاي اخير بوده باشد. متاسفانه هنوز عده بسياري، «گفتمان» را مترادف با «گفت وگو» مي دانند. اما به هر جهت، عبور از دهه هاي 50 و 60 و ورود يک باره به مقطعي مثل دوم خرداد از اين جهت که دوم خرداد نتيجه همکنشي هاي فکري و سياسي در دهه هاي پيشين خود بود، قابل انتقاد به نظر مي رسد. مشروطه را مطلع دموکراسي خواهي در ايران مي دانند. چارچوب کتاب نيز با اين فرض - و يافته - طراحي شده است. از ديگر يافته هاي اين مطالعه که مي تواند نقش مهمي در رويکرد ما در مواجهه با سياست و دموکراسي در ايران داشته باشد آن است که ايده دموکراسي در ايران بر مبناي آزادي منفي و اصول ليبرالي (آزادي در انتخاب و عمل و مصلحت سنجي هاي فردي) نيست بلکه به معناي بيرون آمدن از انفعال و در خدمت يک انقياد مثبت و متوجه به منافع و مصالح عمومي است. يک بار در گفت وگويي که با دکتر غني نژاد داشتيم، ايشان نيز معتقد بود که در روحيه اجتماعي ايرانيان، بيگانه ستيزي و استقلال بر آزادي خواهي اولويت و ارجحيت دارد و جالب آنکه همين نکته، يکي از يافته هاي پژوهش حاضر است. در اين کتاب همچنين باز بر اهميت آموزش در فرآيند دموکراسي تاکيد مي شود. همينطور ناسازه هايي نيز در رابطه با دموکراتيک شدن کشف مي شوند که از جمله آنها ناسازگاري ميان ترقي و دين است. در واقع، جوهر گفتماني دموکراسي را دو ايده دين و ترقي مي داند که اين دو ايده به مثابه دو جوهر ستيزنده در متن حضور دارند. از جمله ناسازه هاي ديگر، ناسازه گفتاري ميان روايت چپ و ليبرالي از دموکراسي است که باز در جاي خود بسيار حائز اهميت است. به طور کلي، اين پژوهش يافته هاي جالب فراواني دارد و مطالعه و تامل در باب آنها خالي از فايده نيست. در قسمت اطلاعات کتا ب شناختي تعداد صفحات 460 صفحه نوشته شده در حالي که کتاب حدوداً 430 صفحه است. اگر اين را فقط به حساب يک اشتباه تايپي نگذاريم، تکليف اين سي صفحه غايب شايد با يکي از فرضيه هايي که در بالا آمد، روشن شود، طراح جلد کتاب هم گويي پي به اين نکته برده و قسمتي از زنجيره يي را که به عنوان نماد دموکراسي خواهي کشيده، داخل کروشه يي قرمز قرار داده و با خط چين و قيچي آن را برش زده است. ولي در عين حال به نظر مي رسد که کتاب مي توانست در حجمي کمتر - که در حوصله خواننده بگنجد - تنظيم شده و البته تمام دوره ها را نيز در بر داشته باشد. با اين همه کسي که به تحليل گفتمان و مسائل سياسي ايران علاقه داشته باشد، رنج ناشي از اطناب را بر خود هموار خواهد ساخت و احتمالاً از خواندن اين کتاب نيز، خشنود خواهد شد.   دموکراسي در ايران از نظر تا عمل کتاب چرا دموکراسي؟ مجموعه مقالات محمدحسن عليپور مدير مسوول نشريه توقيف شده آبان است که پيش از اين در مجله آبان و ساير نشريات چاپ شده است. نويسنده در مقدمه کتاب آورده است که مظاهر دموکراسي در رژيم هاي بسته در حال گسترش است ولي آنچه که در اين گونه رژيم ها مورد چشم پوشي قرار مي گيرد اصول و مباني اصلي دموکراسي است که براي استقرار آن راه زيادي باقي مانده است. ديگر مشکلي که سعي شده است در اين کتاب به آن بپردازد بحث ناپايداري دموکراسي در اين جوامع است که با تغيير شرايط جوامع نشانه هاي دموکراسي در آن تغيير مي کند. گاهي با گشايش نسبي فضاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي اين گونه جوامع شاهد نشانه هايي از دموکراسي هستيم اما پس از تغيير در شرايط و به روي کار آمدن دولتي توتاليتر تنها کورسويي از دموکراسي در اين جوامع باقي مي ماند. کتاب مشتمل بر 18 مقاله است. رويکرد عليپور به دموکراسي رويکردي ليبرال است. اين ديدگاه را مي توان در نخستين مقاله آن با عنوان دموکراسي و توسعه ديد که اقتصاد بازار آزاد را يکي از عوامل توسعه و همچنين ايجاد و پايداري مباني دموکراسي مي داند. در ديگر مقالات به موضوعاتي همچون قوه مقننه در ايران و جايگاه شوراي نگهبان در قانون اساسي و رابطه آن با دموکراسي و نقش احزاب در ايران و جامعه مدني و اين که از يک سو احزاب ما داراي سازمان و استراتژي نيستند و از ديگر سو در جامعه هم به احزاب به عنوان نيروهاي تفرقه انداز نگاه مي شود و حاکميت هم در انتخابات بيشتر به شرکت توده وار و پوپوليستي توجه دارد تا تحزب. در بخش ديگر نگاهي تطبيقي به انتخابات رياست جمهوري ايران، آلمان، فرانسه و امريکا داشته و آنها را با هم مقايسه کرده است. موضوعاتي که در اين مجموعه مقالات به آنها پرداخته شده است به صورت انضمامي نگاه ويژه به شرايط انتخابات و منابع قدرت در ايران است و اين موضوع باعث مي شود تا خواننده راحت تر با موضوعات ارتباط برقرار کند و آن را درک کند.   احزاب در ايران

احزاب به عنوان يکي از مهم ترين ارکان جامعه مدني و پايداري دموکراسي ها هستند و بسياري از متفکران و انديشمندان حوزه سياست بر نقش آنها در جوامع آزاد و دموکراتيک تاکيد کرده اند. به همين دليل يکي از عللي که براي پايدار نماندن دموکراسي و جامعه مدني در کشور هايي مانند ايران برمي شمارند نبود احزاب مدرن است. تاريخ نشان داده است در دوره هايي که گشايش نسبي در قدرت در ايران صورت گرفته است باعث شده احزابي هم تشکيل شود اما پس از دوره يي يا در همان احزاب انشعاب صورت گرفته است يا با بسته شدن فضاي سياسي حاکم احزاب نيز به محاق رفته اند. اما آنچه که بايد مورد توجه قرار بگيرد عدم رويکرد جوامعي همچون ايران اين است که چرا مردم تمايل به احزاب ندارند و در انتخابات بيشتر از آنکه به برنامه احزاب توجه داشته باشند به اشخاص توجه دارند يا اگر به حزبي گرايش پيدا مي کنند به دليل نسبت اعضاي آن حزب با شخص يا اشخاص حقيقي است. کتاب 91 صفحه يي آسيب شناسي تشکيلات احزاب در ايران سعي کرده است با بررسي موردي حزب هاي توده، جبهه ملي و فداييان اسلام علل ناکارآمدي احزاب و عدم استمرار آنها را بررسي کند گرچه به نظر مي رسد در کتابي با چنين حجم نمي توان به چنين خواسته يي رسيد چرا که احزابي همچون توده و جبهه ملي سابقه بيش از نيم قرن فعاليت را در کارنامه خود دارند. اما به هر روي نفس چنين تلاش هاي براي جامعه ايران و آينده آن بسيار ارزشمند است. در اين کتاب به صورت خلاصه به تاريخچه شکل گيري و توقف فعاليت آنها اشاره شده است و همچنين مرامنامه هر يک از اين گروه ها را آورده است. در بخش ديگري از اين کتاب تحزب و مولفه هاي خاص جامعه ايران را مورد بررسي قرار داده است تا در بخش بعدي به سازماندهي احزاب در ايران بپردازد و اين بحث را مطرح مي کند که آيا سازماندهي در احزاب در ايران از علل ناکارآمدي آنها است؟ فصل پاياني کتاب نيز نگاهي به فرضيه هاي ناکارآمدي احزاب در ايران دارد.