sociologybook

ماركس و ويتگنشتاين

sociologybook — Thu, 15 May 2008 11:15:16 GMT

پراكسيس اجتماعى و تبيين اجتماعى

* ديويد روبينشتاين

* ترجمه : شهناز مسمى پرست

* نشر نى

هدف اصلى اين پژوهش تركيب انديشه ماركس و ويتگنشتاين و ربط دادن اين دو انديشه به برخى از مسائل اساسى در فلسفه علوم اجتماعى است. به رغم تفاوت هاى بسيار ميان ماركس و ويتگنشتاين، هر دو به رد ثنويت دكارتى مى پردازند و نشان مى دهند كه ذهن ويژگى كنش است و اين كه معناى كنش در آگاهى سوبژكتيو نيست، بلكه در نظام پراكسيس اجتماعى اى است كه كنش در آن رخ مى دهد. اين منظر مشترك شالوده اى براى تضعيف مناقشه طولانى ميان «سوبژكتيويسم» و «ابژكتيويسم» در علوم اجتماعى پى ريزى مى كند كه كليدى است براى راهيابى به مفهوم تبيين اجتماعى در نزد ماركس و ويتگنشتاين. از آنجا كه معناى كنش، در نظر آن دو، ويژگى نظم اجتماعى است و نه آگاهى فردى، آن نوع از تحليل را كه در ضمن آثار آن ها موجود است نمى توان سوبژكتيويستى يا ابژكتيويستى خواند بلكه، آن نوع از تحليل جنبه هاى مفيد هر دو شكل تحليل را در هم ادغام مى كند، چرا كه از اين ديدگاه لازمه فهم كنش، فهم نظام كردارها يا رسوم اجتماعى اى است كه كنش در آن رخ مى دهد. اين پژوهش در دوازده فصل تدوين و تنظيم شده است. از جمله فصول آن مى توان به اين عناوين اشاره كرد؛مسئله علم اجتماعى، ابژكتيويسم در علم اجتماعى، سوبژكتيويسم در علم اجتماعى، ذهن و بدن، ذهن و كنش و خود اجتماعى.

افسون زدگي جديد هويت چهل تكه و تفكر سيار

sociologybook — Wed, 14 May 2008 14:22:06 GMT

داريوش شايگان ترجمه: فاطمه ولياني - نشر و پژوهش فرزان روز

داريوش شايگان متفكري از نسل «ديروز» است كه همواره به «فردا» مي انديشد. آنچه جوهره و هسته دغدغه هاي مينوي اين بزرگمرد را شكل مي دهد، شناخت مضمون محوري حوزه هاي فرهنگي غرب و شرق است. شايگان، شرق و فرهنگ آسماني آن را به خوبي و بدرستي مي شناسد اما اين شناخت را وامدار انبوه آگاهي هاي خود نسبت به عمق فرهنگ غرب است. آثار پيشين او، بتهاي ذهني و خاطره ازلي، آسيا در برابر غرب، اديان و مكتبهاي فلسفي هند، زير آسمانهاي جهان و... همگي گواه اين مطلب اند. شايد شايگان مي خواهد بفهمد كه موقعيت فلسفي و متافيزيكي غرب در برابر شرق چيست؟ بر همين اساس لازم مي بيند تا جلوه هاي متنوع فرهنگ غرب و شرق، اعم از نقاشي، موسيقي، تئاتر، فلسفه، ادبيات، تاريخ و... را با بصيرتي اصيل به بازشناسي و سنجش بگيرد. كتاب اخير شايگان بر آن است تا «در حد توانايي خود، طرحي هرچند ناقص و نارسا از نابساماني موقعيت فرهنگي كنوني جهان ترسيم» كند. شايگان در اين كتاب مي گويد: «آنچه دركتاب آسيا در برابر غرب در قلمرو حوزه تمدني خاص مطرح بود اينك در اين نوشته در سطح جهاني چندگانگي فرهنگي انعكاس يافته است. اين دو حيطه امروز، بيش از هر وقت، مبتلا به بشر امروزي است، همه فرهنگهاي جهان گرفتار اين دوگانگي هستند: هم گرايش شديدي به جهاني شدن داريم هم ميل به فرورفتن در لاك خود و در نتيجه احيا كردن دوباره زندگي هاي قومي و قبيله يي پيشين كه نوعي امنيت عاطفي و فرهنگي را فراهم مي كند.» افسون زدگي جديد در هفت فصل، پيشگفتار، مقدمه و نتيجه گيري فراهم آمده است. عناوين فصول كتاب از اين قرار است: سطوح متعدد آگاهي، چندگانگي فرهنگي، هويت چهل تكه، حوزه اختلاط، طيف تفسيرها، شبح سازي جهان، قاره گمشده روح. هر يك از اين فصول متضمن مباحث و بخشهاي متنوع و متعددي است.

پسامدرنيته

sociologybook — Wed, 14 May 2008 14:01:37 GMT

پسامدرنيته چه به عنوان ايده ، نقد يا تجربه فرهنگي وچه به مثابه وضع اجتماعي ، بحث گسترده يي را درعلوم اجتماعي وانساني باعث شده است . برخلاف متون بسياري كه بحث درباره پسامدرنيته را به قلمروهاي صرفاً انتزاعي وغامض محدود مي كنند، كتاب حاضر مقدمه يي قابل فهم و عمدتاً جامعه شناختي درباره اين مفهوم بحث انگيز ومباحث حول و حوش آن به دست مي دهد.

ديويد لايون پسامدرنيته را مفهومي چندلايه مي داند كه ما را نسبت به انواع گوناگون دگرگوني هاي اجتماعي و فرهنگي جوامع پيشرفته هشيار مي كند. او دگرگوني سريع تكنولوژي ، تغيير جهت علايق سياسي ، برآمد جنبش هاي اجتماعي ـ بويژه جنبش هايي كه برجنسيت، محيط زيست ومسائل قومي و نژادي تكيه مي كنند ـ و جهاني شدن را از جمله اين دگرگوني ها مي داند . به باور او نوع نويني از جامعه درحال پيدايش است كه حول مصرف كننده ومصرف سازمان مي يابد و نه كارگر و توليد.

ديويد لايون ، استاد دانشگاه كويين در اونتاريوي كاناداست. ترجمه اين كتاب توسط محسن حكيمي ونشر آن توسط انتشارات آشيان صورت پذيرفته است. برخي فصول اين كتاب از اين قرار است:

ـ تاريخ ايده پسامدرنيته

ـ مدرنيته و نارضايي از آن

ـ از نظام پساصنعتي تا پسامدرنيته

ـ مصرف گرايي : شكل (بي شكلي) چيزهاي آينده؟

ـ پسامدرنيته ، پايان هزاره و آينده.

علوم اجتماعي و سير تكويني آن

sociologybook — Fri, 09 May 2008 09:07:50 GMT

علوم اجتماعي و شاخه هاي مرتبط با آن، از شعب مهم دانايي و معرفت بشري به شمار مي آيد. گواينكه سابقه تأسيس و استقرار رسمي اين علم، به دورتر از قرن هجده و نوزده نمي رسد اما توجه به قانونمندي ها و ضوابط شناخت دقيق امور اجتماع، از ساليان دور در اقصاي تاريخ وجود داشته است. بخشي از آراوافكار فيلسوفان كلاسيك باستان نظير افلاطون و ارسطو، قطعاً در مسير شناخت ويژگيهاي جامعه انساني است. به همين خاطر در بررسي تاريخ و سير تكويني علوم اجتماعي، مي بايست به پيشينه تاريخي و باستاني آن در مجموعه علوم كلاسيك انساني نظر داشت. در كتاب حاضر كه به قلم «احسان نراقي» جامعه شناس و پژوهشگر برجسته امور اجتماعي، فراهم آمده است به اين نكته دقيقاً التفات شده است. نراقي دراين كتاب به دانش اجتماعي در مراحل نخستين آن طي دوره يونان، قرون وسطي و عصر رنسانس و پس از آن در دوران جديد و معاصر توجه كرده است. روال سخن نراقي در كتاب حاضر ضمن آنكه به تقدم وتأخر تاريخي مباحث نظر دارد اما تماماً تاريخي هم نيست بلكه مضموني و موضوعي است. از اين حيث به نسبت ميان علوم اجتماعي و ساير دانش هاي بشري نظير سياست، انسان شناسي، علوم اجتماعي و ساير دانشهاي بشري نظير سياست، انسان شناسي، علوم اجتماعي و... توجه دارد. كتاب حاضر در پنج بخش كلي فراهم آمده است. چاپ اول از ويراسته جديد اين كتاب را نشر و پژوهش فرزان روز منتشر كرده است.

درآمدي بر جامعه شناسي تجدد

sociologybook — Fri, 09 May 2008 08:48:56 GMT

در يك نگاه كلان، مي توان گفت تجدد درمراحل مختلف خود بر يك منوال نبوده و داراي خصلت دوگانه يي است. تجدد به عنوان پروژه و انديشه، به خودمختاري و آزادي و آگاهي و كارگزاري انسان نظر داشته است و ليبراليسم، دموكراسي، روشنگري، عقلانيت تفاهمي، حوزه عمومي، جامعه مدني و سوسياليسم، برخاسته از اين وجه تجدد هستند. از سوي ديگر، تجدد به عنوان وضعيت متحقق تاريخي، با تركيب با فرآيندهاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي هر دوران، خلوص خود به عنوان پروژه را از دست داده و با ناسيوناليسم، جامعه طبقاتي، عقلانيت تكنولوژيك، دولت مداخله گر و انضباط اجتماعي درآميخت.

در هرمرحله و دوران، يكي از اين دو بعد تفوق و برتري يافته است. از چنين منظري مي توان گفت كه پروژه تجدد خصلتي اساساً ديالكتيكي داشته است. تجدد اوليه به عنوان عصر ظهور و حضور انسان در انديشه ترقي آزاد و بي حد و حصر، بعدها با ظهور علوم اجتماعي و قوانين تاريخي و اجتناب ناپذير آن در قرن نوزدهم از خود بيگانه شد، با طلوع علم اثباتي انسان غروب كرد. اما به نظر مي رسد كه اينك تجدد درموجي تازه از خودبيگانگي خودآگاهي مي يابد و خودآگاه مي شود. به اين تعبير، مي توان پساتجدد را خودآگاهي تجدد به شمار آورد.

«حسين بشيريه»، در كتاب «درآمدي بر جامعه شناسي تجدد» با تركيب و اقتباس چنداثر عمده درباره تاريخ و جامعه شناسي تجدد و پساتجدد از نويسندگان برجسته اين حوزه چون پيترواگنر، اسكات لش، مارشال برمن و يورگن هابرماس به تحليل و تعبير تجدد، امواج مختلف آن و پساتجدد پرداخته است.

ماركسيسم غربي و مكتب فرانكفورت

sociologybook — Thu, 08 May 2008 07:27:30 GMT

ترجمه: رضا نجف زاده/ چاپ اول/ ناشر: انتشارات قصيده سرا

همچون تمام انديشه ها و مكاتبي كه وارد آزمون و تجربه تاريخي مي شوند، نظريه انتقادي مكتب فرانكفورت نيز خاصه پس از وقايع دهه ۱۹۶۰ و اوايل دهه ۱۹۷۰ كه مقارن بود با مرگ آدورنو و هوركهايمر ، از داخل دچار تغيير شد.

نسل دوم نظريه پردازان انتقادي با ارزيابي انتقادي منتقدان، مكتب فرانكفورت را با فضاهاي جديدي آشنا كرد. شاخص ترين انديشمند اين دوره هابرماس بود. تحليل او از فرايندهاي ارتباط، به عنوان روايتي گفتماني- نظري از شالوده هاي هنجاري كنش، تحليل سلطه به عنوان «ارتباط به طور سيستماتيك تحريف شده»، از عمده ترين نظريه هاي اوست. هابرماس براساس پراگماتيسم اجتماعي خويش، كه بر دستيابي به توافق تأكيد مي كند، برآن است تا «پتانسيل عقلاني كنش ارتباطي» را آزاد ساخته و راهي براي خروج از بحران باز كند. هر چند هابرماس و هم نسلي هايش همچنان در حوزه دانش - سخن فلسفي و اجتماعي - حضور دارند، آنچنان كه جوئل اندرسون

خاطرنشان ساخته است، بازنشست شدن وي به سال ۱۹۹۴ نشانه اي است بر پايان سلطه نسل دوم نظريه انتقادي. امروزه نسل سومي از دل نظريه نو انتقادي متولد شده كه مسير مكتب فرانكفورت را به جهات ديگري هدايت مي كند. اين پروژه را اكسل هانت رهبري مي كند. امروز كمتر كسي هست كه بخواهد نقش لوكاچ را در حوزه نقد ادبي و سخن زيبايي شناسانه يا جامعه شناسي فرهنگ ناديده بگيرد و همچنين است تأثير انكار ناپذير انديشه گرامشي بر بخش عظيمي از سخن سياسي - فلسفي قرن بيستم. اثر حاضر، مجموعه گفتارهايي است درباره مار كسيسم غربي و انديشه گران عمده آن با تأكيد بر جريان موسوم به مكتب فرانكفورت و اعضاي اصلي اش. نويسندگان گفتارها، متفكراني اند كه بعضاً خود در همين جنبه به شاخه هاي مختلف دانش فلسفي و اجتماعي پرداخته اند.

زن در تفكر نيچه

sociologybook — Wed, 30 Apr 2008 06:31:39 GMT

نويسنده: نوشين شاهنده/ انتشارات: روشنگران و مطالعات زنان به همراه قصيده سرا.

برخي از پژوهشگران تصور مي كنند كه فلسفه نيچه جداي از اشارات او درباره زنان نمي تواند فهميده يا تحليل شود. اگرچه مي توان نيچه و آثار او را همچنان كه براي دهه ها خوانده شده، بخوانيم يعني بدون توجه به گفته هاي او درباره زنان و استفاده اش از استعارات زنانه اما خواننده دقيق با نگاهي هر چند گذرا به اين گفته ها و استعارات درمي يابد كه آنها در همه نوشته هاي نيچه حضور دارند و سخت است كه فلسفه او را بدون توجه به اين گفته ها و استعارات تفسير كرد.

از همين روست كه فمينيست هاي معاصر بر اين نظر متمركز شده اند كه گفته هاي نيچه را درباره زنان و زنانگي چگونه بايد تفسير كرد و آنچه آنان در اين باره يافته اند، نه ظاهر اهانت آميز و سخره گر گفته هاي نيچه، كه تلاش او براي به دست دادن سبك جديدي از گفتار، نوشتار و تفكر در باب فلسفه زنانگي است.

درآمدى بر روش پژوهش در تاريخ

sociologybook — Sat, 12 Apr 2008 05:14:22 GMT

نویسنده : عليرضا ملايى توانى

نشر نی

كتاب «درآمدى بر روش پژوهش در تاريخ» نوشته «عليرضا ملايى توانى» از سوى نشر نى منتشر شد.

به گزارش فارس، كتاب پژوهشى «ملايى توانى» هشت فصل دارد كه در آن به چگونگى پژوهش علمى در حوزه تاريخ و تاريخ نگارى مى پردازد.

«مفاهيم و مبانى پژوهش علمى در تاريخ»، «روش شناسى تحقيقات تاريخى»، «طرح تحقيق، شناسايى صنايع تحقيق: فيش بردارى و تنظيم داده ها»، «نقد، تصفيه و پالايش داده ها»، «تحليل داده ها و دشوارى هاى بازآفرينى تاريخ»، «نگارش متن تحقيق و اجراى شكل دهنده پژوهش»، «ملاحظاتى ديگر درباره پايان نامه ها» و «نقد آثار پژوهشى» عناوين فصول اين كتاب هستند.

نويسنده در مقدمه اين كتاب درباره دشوارى هاى اين حوزه نوشته است: سخن گفتن درباره روش تحقيق درتاريخ چندان آسان نيست. ورود به اين حوزه به منزله گذر از قلمرو علم و گام نهادن در عرصه فلسفه علم است كه به معناى پيوند دو حوزه مهم هستى شناسى و معرفت شناسى است. زيرا روش شناسى تاريخى راه هاى علمى پژوهش، نقادى، تفسير و تبيين تاريخ را مى كاود در جايگاهى فراتر از علم تاريخ قرار مى گيرد و در واقع ناظر بر علم تاريخ است. از اين رو هنگامى كه به روش تحقيق مى انديشيم به ميدان گسترده اى گام نهاده ايم كه افق هاى آن بسيار وسيع و دور از دسترس اند. افق هايى كه گشودن شان مستلزم آشنايى كافى با حوزه هايى چون: شناخت مبانى و مقدمات علم تاريخ، فلسفه نظرى تاريخ، فلسفه علم تاريخ، تاريخ نگرى و روش هاى متنوع و متحول پژوهش در گذشته و امروز، منبع شناسى و دستاوردهاى نظرى علوم كمكى تاريخ يا مطالعات بين رشته اى و مانند آنها است.

بنابراين پژوهشگران روش تحقيق در تاريخ به قلمرويى قدم نهاده اند كه حدود و دامنه آن به درستى روشن نيست. زيرا موضوعات مورد مطالعه مورخان از عرصه تنگ سياست گذر كرده و به همه حوزه هاى متزايد زندگى گذشته بشر جارى شده است؛ بينش و روش تاريخ نويسى دگرگون شده و تلقى ها و انتظارات جديدى از علم تاريخ شكل گرفته است. از همين رو در پرتو مكاتب تاريخ نگرى و تاريخ نگارى جديد روش شناسى تاريخى متحول شده است.

مؤلفه هاى جامعه پذيرى سياسى در حكومت دينى

sociologybook — Wed, 27 Feb 2008 09:05:45 GMT

* على اختر شهر
* انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى

موضوعات سياسى را مى توان از زواياى گوناگون مورد كاوش قرار داد. نخست آن كه بر پايه برخى پيش فرض ها و مبانى عقلى كه به مثابه قواعد و اصول ثابت به شمار مى روند، مسائل را بكاويم كه در اين صورت رويكرد فلسفه سياسى را برگزيده ايم. دوم آن كه مسائل را بر پايه متدولوژى فقهى و با الهام از منابع چهارگانه كتاب، سنت، عقل و اجماع مورد كاوش قرار دهيم كه چنين رويكردى در چارچوب دانش «فقه سياسى» قرار مى گيرد. رويكرد سوم بررسى جامعه شناختى مسائل سياسى است. در اين نگرش برخلاف نگاه فلسفى و فقهى كه برپايه يك سرى اصول و مبانى به تبيين مسائل مى پردازند، نخست به توصيف و شناخت دقيق مسأله مى پردازد و سپس به نظريه نايل مى شود. اين رويكرد به مدد چارچوب هاى نظرى و تئورى هاى جامعه شناسى سياسى، مسائل سياسى را تجزيه و تحليل مى كند. در كتاب حاضر مؤلف تلاش كرده تا يكى از مسائل سياسى جامعه شناسى سياسى را مورد تأمل و مداقه قرار دهد. پرسش محورى كه اين پژوهش حول آن شكل و قوام يافته است اين است كه عناصر و مؤلفه هاى جامعه پذيرى سياسى در حكومت دينى كدامند و چه نقشى در جامعه پذيرى سياسى ايفا مى كنند و ارتباط بين اين عناصر چگونه است.
از ديد علماى علم سياست، جامعه پذيرى سياسى فرآيند يادگيرى مستمرى است كه طى آن افراد با نظام سياسى آشنا مى شوند و با كسب تجربه و آگاهى به حقوق، وظايف و نقش هاى خود در جامعه پى مى برند. بنابراين هدف جامعه پذيرى سياسى تربيت يا پرورش افراد به صورتى است كه اعضاى كارآمد جامعه سياسى باشند.
مؤلف در اين پژوهش به اين نكته دست مى يابد كه در مكاتب غربى نظريه ها به جاى تجربه در بعد سياسى، در بعد اجتماعى متمركز شده اند. در حالى كه با توجه به بعد اجتماعى و سياسى زندگى انسان در تعاليم دين اسلام، جامعه پذيرى سياسى در حكومت دينى به فرآيندى مستمر و پويا اطلاق مى شود كه جامعه و نظام سياسى اسلام از طريق نهادها و عوامل جامعه پذيرى سياسى، گرايش ها، نگر ش ها، ارزش ها و الگوهاى فرهنگى و معيارهاى مورد قبول جامعه و ساختار حاكم دينى را از نسلى به نسل ديگر منتقل مى كند. مباحث كتاب در سه بخش تدوين و تنظيم شده است: بخش اول مربوط به مبانى تئوريك جامعه شناسى سياسى است كه به بحث رويكرد مطالعاتى جامعه شناسى مى پردازد. بخش دوم، مربوط به چيستى و مبانى نظرى جامعه پذيرى سياسى است و بخش سوم مربوط به اختصاصات حكومت دينى در ارتباط با جامعه پذيرى سياسى است.

انقلاب اسلامى و مبانى باز توليد آن

sociologybook — Wed, 27 Feb 2008 07:50:18 GMT

* دكتر عماد افروغ
* انتشارات سوره مهر

در كتاب «انقلاب اسلامى و مبانى باز توليد آن» با محوريت جايگاه حضرت امام خمينى (ره) به عنوان نظريه پرداز اصلى انقلاب اسلامى و با واكاوى مبانى نظرى و فلسفى عرفانى ايشان تلاش شده است تا زمينه لازم براى يكى از ضرورى ترين و در عين حال مغفول ترين نياز ها و چالشهاى فكرى، يعنى فهم و تبيين دقيق و علمى - فلسفى انقلاب اسلامى و درك دلالت ها و پيامهاى متنوع و تودرتوى حكمى، معنوى سياسى و اجتماعى آن فراهم شود.
اين اثر موضوعات متنوعى دارد و عمدتاً تلاش در جهت تبيين و تئوريزه كردن انقلاب اسلامى است. افروغ در اين كتاب از انقلاب اسلامى با عنوان انقلاب صدرايى ياد مى كند و به مقايسه انقلاب مشروطه و انقلاب اسلامى مى پردازد و برداشت تازه اى از علل موفقيت و شكست انقلاب مشروطه ارائه مى كند. موضوع كتاب در قالب ۱۵ گفتار تنظيم شده است. دو گفتار اول به طور عمده ناظر بر آسيب شناسى و ضرورت اركان و مبانى نقد جمهورى اسلامى به منظور بازتوليد انقلاب اسلامى است. فصلهاى سوم تا هفتم معطوف به ارائه تبيينى علمى و فلسفى بر اساس روش شناسى رئاليسم از انقلاب اسلامى است. فصلهاى هشتم تا يازدهم كتاب با محوريت انديشه سياسى امام (ره) ناظر به مفاهيم مشروعيت، مردم سالارى دينى و آزادى و دموكراسى (مردم سالارى) است. فصلهاى دوازدهم و سيزدهم اشاره به برخى دستاورد ها و ضعف ها دارد و در نهايت در قالب فصلهاى چهاردهم و پانزدهم به دو بحث فكرى و اجتماعى انقلاب اسلامى يعنى جريان نوظهور اصولگرايى خلاق و انتقادى و جنبش حزب الله اشاره شده است.